Jak to z "tymi Wisłami" było...

Wisła Martwa, Śmiała i dodatkowo Przekop Wisły mogą być nieco mylące, dlatego chciałbym nieco wyjaśnić przygody ze zmianami ujścia Wisły w ciągu ostatnich 200 lat. Wisła przez setki lat posiadała ujście w okolicach Gdańska, był to główny powód dla którego Gdańsk stał się bogaty, ale również związane były z nim problemy powodziowe. Szczególnie groźne były zatory zimowe, które żeby nie było, do dzisiaj stanowią poważne zagrożenie powodziowe i ewentualny lód jest regularnie kruszony w dolnym biegu rzeki...

Wróćmy jednak do ujścia Wisły, które do 1840 roku znajdowało się blisko Gdańska, w okolicach Wisłoujścia. W tymże roku, w styczniu nastąpił poważny zator na Wiśle w okolicach Płoni Małej i Górek, woda z krą lodową wytyczyła nowe ujście przedzielając miejscowość górki na 2 części. Było to miejsce gdzie dawniej znajdowało się jedno z ujść Wisły. Całe wydarzenie spisał na podstawie relacji Wincenty Pol nazywając nowe koryto Wisłą Śmiałą.

Zagrożenie powodziowe Gdańska i Żuław jednak nie ustało i w celu uregulowania ujścia rzeki postanowiono pod koniec XIX wieku przekopać nowe ujście Wisły między miejscowościami Świbno i Mikoszewo. W latach 1890-95 władze pruskie sporym kosztem i nakładami wykopały nowe koryto, poprawiając jednocześnie ochronę przeciwpowodziową. Przy okazji wykopywania Przekopu wykonano nowe wysokie Wały chroniące nadmorską część Żuław. 31 marca 1895 na telegraficzne polecenie cesarza Wilhelma II skierowano wodę do nowego koryta. W ten sposób powstała Wyspa Sobieszewska. Przez ponad 100 lat od tamtego momentu ujście, w wyniku nanosów ziemi, przesunęło się o ponad 2 kilometry wgłąb morza. Stare koryto Wisły nazwano Martwą Wisłą, która od Wisły została oddzielona śluzami w Przegalinie.

Sytuację doskonale obrazują archiwalne mapy:

Widok z 1802 roku na mapie Schrottera (źródło: http://mapywig.org)

Ujście Wisły w II połowie XIX wieku na mapie Reymanna (źródło: http://mapywig.org) Na mapie doskonale widać zarówno stare ujście Wisły jak i Wisłę Śmiałą powstałą zimą 1840 roku. Widoczna tez jest mała odnoga w miejscu późniejszego Przekopu w okolicach Mikoszewa (Nickelswalde).

Mapa pruska z 1917 roku (źródło: http://mapywig.org) z otwartym w 1895 roku Przekopem Wisły

Domki na imponujących rozmiarów wale w Świbnie. Został on wykonany podczas budowy Przekopu Wisły.